)toon)

festival van beeld en geluid met elektronica als grondstof






De digitale revolutie heeft de muziek en beeldende kunst nieuwe impulsen gegeven waarvan voorheen geen mens kon dromen. Met de nieuwe technieken kan beeld en geluid zo aan elkaar gekoppeld worden dat je niet meer weet waar het één ophoudt en het ander begint. Zoals de fysici er op een gegeven moment achter kwamen dat licht tegelijkertijd een deeltjes- en een golfstructuur bezit, zo wordt in de 21ste eeuw duidelijk dat de technokunstenaar in de artgallery net zo thuis is als in de concertzaal of de danceclub. )toon) geeft ruimte aan elektronische kunst. Soundscapes, luisterexposities en beeldconcerten zijn het resultaat.


Vanaf 2000 werd )toon) zeven maal als jaarlijks festival georganiseerd. De eerste editie vond plaats op twee locaties, te weten die van de organiserende partijen Nieuwe Vide en Poppodium Patronaat te Haarlem. Uiteindelijk waren in totaal twaalf locaties betrokken bij )toon): Nieuwe Vide, De Lichtfabriek, Poppodium Patronaat, Galerie De Schone Kunsten, Studio Grasland, Club Stalker, Nieuwe Vide Centraal, Het Seinwezen, Teylers Museum, Frans Halsmuseum/De Hallen, De Philharmonie en De Toneelschuur.

)toon) werd geprogrammeerd door Martijn Lucas Smit, muziekjournalist Peter Bruyn en Okke Gerritsen (FreeZone Dept.). Vanaf 2006 voegde curator hedendaagse kunst van De Hallen Xander Karskens zich bij hen.

Na de zevende editie in 2006 gaat )toon) door, niet langer als jaarlijks terugkerend festival, maar als zo nu en dan op locatie georganiseerd cluster concerten, op plekken als de toonzaal van Nieuwe Vide, De Hallen, De Stubnitz (Amsterdam) en de grote zaal van de Philharmonie.


In haar nu ruim tienjarig bestaan kent )toon) een behoorlijk aantal hoogtepunten van beeld en geluid met een basis in de elektronica uit binnen- en buitenland. Onder meer:





heide1


)toon)1 – Edwin van der Heide

In de eerste editie van het festival wordt een vroeg werk gebracht van Edwin van der Heide, een kunstenaar die in de zevende editie nogmaals in het festival zal terugkeren. In )toon)1 brengt hij de installatie ‘A World Beyond the Loudspeaker’.

Voor het werk maakte hij ‘open field recordings’ op industriële omgevingen: de Rotterdamse haven, een rangeerterrein voor treinen of een scheepswerf. De opnames zijn gemaakt in een opstelling van veertig microfoons, welke worden gerepresenteerd in een installatie met evenveel speakers. Het resultaat is een enorm ruimtelijke klankbeleving, een film voor het oor.






)toon)2 – Theo Jansen

In de tweede editie onder meer een bijzonder boeiende lezing van beeldend kunstenaar/natuurwetenschapper Theo Jansen. Jansen werd vooral bekend om zijn enorme, zelfstandig functionerende strandbeesten. In de voordracht tijdens )toon) zet hij uiteen welke studies voorafgingen aan de schepping van deze werken. Zo pionierde hij met computerprogramma’s die evolutie simuleren, om zo tot de best functionerende gewrichten te komen. De lezing werd –zeer toepasselijk- in het auditorium van Teylers Museum gehouden.





raster noton


)toon)3 – Raster Noton

In 2002 wordt een illuster trio beeldend kunstenaars/muzikanten naar Haarlem gehaald: de Duitsers Carsten Nicolaï, Olaf Bender en Frank Bretschneider, verenigd onder de naam Raster Noton. In de langwerpige toonzaal van De Vishal ontwerpen zij een installatie waarin een voor het festival gemaakte compositie whitelightline audiospeakers aansturen maar tegelijkertijd een 16 meter lange schakeling van witte neonlampen ingestuurd wordt. Resultaat is een bedwelmende ruimte van traagverlopende licht- en geluidsfrequenties.

Later in het festival brengt het trio nog een live-performance in Club Stalker.





jeck1


)toon)4 – Philip Jeck

De Britse kunstenaar/muzikant Philip Jeck brengt 60 koffergrammofoons mee, om in Nieuwe Vide een ruimtevullende installatie te bouwen. Elke platenspeler wordt gemanipuleerd met touwtjes, plakbandjes en elastiekjes. Zo blijft de een steken in een halve groef, de ander herhaalt steeds een leidende tune. Tesamen vormen zij als het ware een enorm orkest dat een twee weken durende, steeds veranderende compositie speelt. De blauw geverfde, summier verlichtte koffergrammofoons vormen een prachtig contrast met de fel rood uitgelichte installatie van Janek Schaeffer in de belendende ruimte.


jeck2


Later in het festival zal Jeck bovendien een live-optreden verzorgen in De Lichtfabriek.




baartmans


)toon)4 – Paul Baartmans

In de ruimte hiernaast, de turbinehal van dezelfde Lichtfabriek, een grote audio/visuele installatie van Paul Baartmans, In The Woods. De installatie detecteert de bezoeker en achtervolgt deze met een spoor van licht en geluid: het geluid van een achtervolging in een woud? Een mooie maar tegelijkertijd beklemmende ervaring.




suchy


)toon)5 – Joseph Suchy

Naast een optreden met Burnt Friedmann’s Nu Dub Players in de Lichtfabriek weet Joseph Suchy ook in een solo-setting te boeien. In de kleine theaterzaal van De Toneelschuur speelt hij een indringende set, waarin hij met allerhande analoge apparatuur de klanken van zijn gitaar weet om te vormen tot een enorm breed spectrum aan klanken.




ticklish


)toon)6 – Ticklish

In dezelfde zaal, maar een jaar later, wordt het Britse duo Ticklish gebracht. Muzikant en elektronica-specialist Phil Durrant, ook bekend van het internationale elektronica-orkest MIMEO, werkt met van oorsprong grafisch ontwerper Rob Flint aan een zich continu live ontwikkelende symbiose tussen beeld en geluid. Een bijzonder indrukwekkende ervaring, waarbij geluid en beeld werkelijk 1:1 ten opzichte van elkaar waarneembaar is.




scanner


)toon)6 – Scanner

De brit Robin Rimbaud, beter bekend als Scanner, speelde al eerder live in het Patronaat tijdens de eerste editie van het festival. Voor )toon)6 wordt hij naar Haarlem gehaald voor een speciaal project. Warenhuis V&D wordt op alle etages voorzien van microfoons, ingehangen op niet zichtbare plekken. Scanner pikt zo via een twintigtal kanalen het geluid van het warenhuis op: de rinkelende kassa’s, de conservatie van het winkelend publiek, het gezoem van de liften, etcetera. De kunstenaar vangt de geluiden op, mixt en bewerkt ze, om ze soms per direct, soms met vertraging over de intercom-installatie terug het warenhuis in te sturen. De performance werd drie maal op dondagavond, zaterdag en koopzondag herhaald.




kubisch


)toon)7 – Christina Kubisch

In galerie De Schone Kunsten ontwikkelt Kubisch een installatie, waarin zij acht muzikale composities door evenveel lusvormige stroomdraden zendt. Met extreemgevoelige sensors ingebouwd in koptelefoons worden de elektro-magnetische velden opgepikt en weer in geluid omgezet. Doordat de bezoekers zich langs de lussen beweegt, en ook verschillende draden bijelkaar kan pakken, komen steeds nieuwe composities tot stand.

Bij de galerie is tegen een borgsom ook een nog gevoeligere sensor met koptelefoon verkrijgbaar. Kubisch heeft een route door de stad uitgezet, die met een speciale instructieplattegrond te volgen is. De route volgt de Haarlemse elektro-magnetische hoogtepunten: het zangerige getingel van TL-buizen in reclamezuilen, het geratel van sensoren van inkelschuifdeuren, het gebrom van beveiligingssystemen. Een soort paralelle wereld, voorheen ongekend.




heide2


)toon)7 – Edwin van der Heide

Tegelijkertijd brengt Edwin van der Heide in Het Seinwezen een spiegelbeeldig project. Zijn audio-composities worden omgezet in licht dat uitgestuurd wordt door enkele tientallen halogeenlampjes, ritmisch in de ruimte ingehangen. De bezoeker krijgt een sensor verbonden met een hoofdtelefoon, waarin de intensiteit en het ritme van het licht weer wordt omgezet in geluid.